زمان مطالعه: 4 دقیقه

حتما برای شما نیز پیش آمده ساختمان‌هایی را در سراسر دنیا دیده باشید که ساختاری متفاوت از ساختمان‌های همیشگی دارند. ساختاری که به آن شکلی طبیعی‌تر داده‌اند و به نوعی با طبیعت اطراف آن یک هارمونی ایجاد کرده باشد. برخی از این ساختمان‌ها حتی ممکن است برایتان یادآور شکلی خاص در طبیعت باشند و با دیدن آن‌ها حرکتی را تصور کنید. این نوع معماری که با خلاقیت و نوآوری خاصی همراه است و اخیرا در سراسر دنیا به یک سبک معماری محبوب و پرطرفدار تبدیل شده است را معماری بیونیک می‌نامند.

بیونیک به چه معناست؟

برای اینکه بهتر بتوانیم این نوع معماری را توضیح دهیم باید ابتدا به تعریف کلمه بیونیک بپردازیم. واژه بیونیک (Bionic) از دو لغت بیون (Bion) به معنای «طبیعت» یا «زندگی» و پسوند ایک (ic) که معنای «شبیه» را می‌دهد تشکیل شده است. این لغت که قدمت آن به یونان باستان باز می‌گردد به معنای «شبیه به زندگی» است. هرچند در جایی دیگر این لغت را ترکیبی از لغات «بیولوژی» و «تکنیک» نیز دانسته‌اند. در نهایت، سبک معماری بیونیک را معماری زیست فنی یا طبیعت الگو توصیف می‌کنند.

معماری بیونیک چیست؟

همانطور که از نامش پیداست، به معماری که در آن از طبیعت الهام گرفته شده باشد معماری بیونیک گفته می‌شود. اگرچه این سبک معماری را شاید یک سبک جدید بخوانند اما از گذشتگان بسیار دور در ساخت و ساز از این ایده پیروی می‌شده است. اگر به دوران ماقبل تاریخ بازگردیم، زمانی که انسان‌های اولیه در تلاش برای ساخت پناهگاه برای خود بودند، به معماری بیونیک بر می‌خوریم. هدف اصلی گذشتگان برای ساخت یک خانه، محفوظ ماندن در برابر خطراتی نظیر شرایط آب و هوا و یا حمله حیوانات وحشی بود. بنابراین برای چنین منظوری، با ایده گرفتن از طبیعت و یا رفتار طبیعی که حیوانات در طبیعت انجام می‌دادند، پناهگاه‌هایی ساخته می‌شد که اغلب ظاهری شبیه به لانه پرندگان داشت.

علاوه بر ظاهری که شبیه به یک عنصر طبیعت ساخته می‌شود، مصالحی که در ساخت ساختمان به کار می‌رود نیز مرتبط با طبیعت است. امروزه هنوز در بسیاری از ساختمان‌های روستایی از مصالحی استفاده می‌شود که در طبیعت یافت می‌شود.

معماری بیونیک در گذشته

الهام گرفتن از طبیعت در بسیاری از ساختارهای تاریخی نیز مشاهده می‌شود. همانطور که گفته شد انسان‌ها از گذشته برای ساخت و ساز و بهبود زندگی خود به رفتارهای طبیعت نگاه می‌کردند. آن‌ها معتقد بودند برای زندگی کردن در طبیعت باید با طبیعت یکی شد یا حتی از آن تقلید کرد. با هم نگاهی به چند ساختار تاریخی که با همین رویکرد ساخته شده‌اند می‌اندازیم.

به قرن ۱۳ پیش از میلاد و مصر باز می‌گردیم. جایی که می‌توان یکی از خارق العاده‌ترین نمونه‌های معماری بیونیک در تاریح را مشاهده کرد. سالن هیپواستایل کارناک (the Great Hypostyle Hall of Karnak) که یک سازه باستانی است که امروزه فقط ستون‌هایی از آن باقی مانده. چیزی که در این ساختار می‌توان دید این است که پایه ستون‌ها باریک‌تر هستند، که آن را شبیه به یک توده یا ستونی از گیاهان پاپیروس می‌سازد که در گذشته مصری‌ها برای ساخت و ساز از آن استفاده می‌کردند.

معماری ارگانیک چیست؟ اصول و روشهای آن چگونه است؟
خواندن
معماری بیونیک چیست؟
بسیاری از ستون‌های به کار رفته در سازه‌های باستانی در ابتدا یک ستون صاف هستند و در بالاترین نقطه همانند یک چتر باز می‌شوند. این نوع ساختار را نیز برگرفته از طبیعت می‌دانند.

نمونه دیگری از الهام بخشی طبیعت را می‌توان در تزیینات ستون‌های معماری دوران بیزانس مشاهده کرد. ستون‌هایی که در تزیین آن‌ها شمایی از گل دیده می‌شود.

معماری بیونیک چیست؟
ستون‌های ایاصوفیه در استانبول به سبک معماری بیزانس طراحی شده‌اند. تزئیناتی که شبیه به گل هستند در این سرستون‌ها دیده می‌شود.

اشکال طبیعی و حتی انسانی در معماری ساختمان‌هایی که توسط گائودی در اسپانیا ساخته شده است نیز به وضوح مشاهده می‌شود. اگر به ستون‌های کلیسای ساگرادا فامیلیا با دقت بیشتری نگاه کنید شباهت آن را با درخت و شاخ و برگ آن خواهید یافت. هرچند سبک معماری آنتونی گائودی بیشتر به هنر نو یا آرنوو (Art Nouveau) باز می‌گردد اما الهام گرفتن از ساختارهای طبیعی نیز به مراتب در آثار او مشاهده می‌شود.

معماری بیونیک چیست؟
ستون‌های کلیسای ساگرادا فامیلیا همانند درخت به شاخه‌های متعددی تقسیم می‌شود.

معماری بیونیک در عصر جدید

امروزه در دنیای پیشرفته و مدرن ساخت و ساز و معماری می‌توان طرح‌های متنوعی از معماری بیونیک را با استفاده از نرم افزارهای مختلف ایجاد کرد. هرچند در قیاس با آنچه در طول تاریخ مشاهده شد، معماری بیونیک در دوران معاصر سبکی مدرن‌تر و پیشرفته‌تر شده است و به کمک آن می‌توان ساختارهای عظیم‌تر و پیچیده‌تری ایجاد کرد.

برخی ساختارها فقط ظاهری بیونیک دارند و برخی دیگر در تلاشند تا علاوه بر اینکه شکلی از طبیعت را در یک زندگی پر مشغله شهری وارد کنند، بتوانند با این کار در مصرف انرژی نیز صرفه جویی کرده و به نوعی ساختارهای سازگار با محیط زیست بسازند. برای این کار نیز علاوه بر معماری بیونیک نیاز به عملکرد و تکنولوژی‌های بیونیک نیز است. بعنوان مثال می‌توان به استفاده از انرژی باد یا خورشید برای تهویه هوای یک ساختمان یا ایجاد انرژی اشاره کرد. با هم نگاهی به برخی ساختمان‌هایی که به سبک معماری بیونیک در دوره معاصر ساخته شده اند خواهیم داشت.

«برج پیچیده» در شهر مالمو سوئد شاید یکی از اولین مواردی باشد که در زمینه معماری بیونیک به ذهن علاقه مندان به معماری خطور کند. Turning Torso که به معنای ستون فقرات است، یک آسمانخراش ۱۹۰ متری است که چرخش را در ساختار آن خواهید دید. معمار این ساختار (سانتیاگو کالاتراوا) از ساختار اسکلت بدن انسان در هنگام چرخش نود درجه الهام گرفته است.

معماری بیونیک چیست؟
برج پیچیده در سوئد که با الهام از چرخش بدن انسان ساخته شده است.

نمونه دیگر این سبک معماری را که اثری از همین معمار اسپانیایی است، این بار در شهر والنسیا اسپانیا می‌بینیم. شهر هنر و علوم (City of Arts and Sciences) که امروزه یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری این شهر نیز محسوب می‌شود ظاهری شبیه به چشم انسان دارد.

معماری بیونیک چیست؟
خانه هنر و علوم در والنسیا، اسپانیا که شباهتی به چشم انسان دارد.

معماری بیونیک چه خصوصیاتی دارد؟

همانطور که مشاهده شد، در معماری بیونیک از ویژگی‌های طبیعت و بیولوژیک الهام گرفته می‌شود. در حقیقت هدف اصلی معماری بیونیک امروزه روح بخشیدن به ساختمان‌ها است به طوری که آن‌ها زنده‌تر از گذشته دیده شوند. این طراحی با انتخاب یک موجود زنده، شناسایی خصوصیات زیستی و محیط زندگی آن، خصوصیات فیزیکی و مرتبط کردن این نکات به خصوصیات معماری انجام می‌گیرد. اما الهام گرفتن از طبیعت فقط به ظاهر ساختار باز نمی‌گردد بلکه هدف آن استفاده از انرژی کمتر و کارایی بالاتر، استفاده از مصالح کمتر و به طور کل بهینه سازی در ساخت و ساز نیز خواهد بود.

معماری بیونیک چیست؟
پارک تفریحی Gardens by the bay یک نمونه خارق العاده از معماری بیونیک است که علاوه بر شباهت کاملی که سازه‌های آن به درخت و طبیعت دارند، ساختار سبز آن کاملا سازگار با محیط زیست ساخته شده است.

سخن پایانی

در این مطلب سعی داشتیم به طور خلاصه و کوتاه مرور و تعریفی بر معماری بیونیک داشته باشیم. دیدیم که از گذشته انسان‌ها برای ساخت و ساز از طبیعت الهام می‌گرفتند و امروزه توجه به طبیعت و ساختارهای طبیعی دوباره به روی کار آمده است. شاید طی دوره‌ای، معماری از طبیعت دور شد و ساختمان‌های شهری به ساده‌ترین شکل و بدون توجه به سازگار بودن با محیط زیست ساخته شدند اما انسان‌ها باز به گذشته خود بازگشته و دلایل بسیاری برای تقلید از طبیعت پیدا کرده‌اند.

معماری ارگانیک چیست؟ اصول و روشهای آن چگونه است؟
خواندن

منابع: ویکی پدیا

مقالات Bionics in architecture و Bionic building energy efficiency

آیا از استادکار خدمات منزل و خودرو دریافت کرده‌اید؟

شما با ثبت سفارش رایگان در سایت استادکار، چند پیشنهاد از استادکاران معتبر و متخصص منطقه خود دریافت می‌کنید.

همچنین هزینه پیشنهادی استادکار منتخب‌تان را پس از اینکه کار به اتمام رسید، پرداخت خواهید کرد. در تمامی مراحل، از ثبت سفارش رایگان تا انجام کامل کار، تیم پشتیبانی و اجرایی استادکار در کنار شماست

دریافت خدمات از استادکار
ویدا نورمحمدیان
ویدا نورمحمدیان دانش آموخته رشته انیمیشن است. ویدا به زبان انگلیسی مسلط است و به زبان فرانسه آشنایی دارد. ویدا فردی با سلیقه و باهوش است که ذهنی فضایی دارد! او به نرم‌افزارهای گرافیکی فتوشاپ، ایلاستریتور و فلش مسلط است و کارهای نقاشی و طراحی خود را در آن‌ها به صورت دیجیتال اجرا می‌کند. با همه این احوال او متواضعانه می‌گوید که به این کار آشناام ولی نه به صورت حرفه‌ای. ویدا نورمحمدیان قبلا سابقه کار در زمینه موبایل و تکنولوژی، لوازم ورزشی، لوازم بهداشتی و آرایشی و همچنین گردشگری را داشته و به گفته خودش: «در حال حاضر مطالبی که برای استادکار تهیه می‌کنم برای خودم کاملا جدید هستند و در عین حال جالب! فکر می‌کنم برای خودم هم جذاب‌تر باشه که در زمینه موضوعات جدید کار کنم؛ هر چند برای به روز موندن در زمینه‌های مختلف مثل موبایل و تکنولوژی، دوست دارم در این زمینه هم فعالیت داشته باشم.» ویدا نورمحمدیان مطالعه در زمینه‌های تاریخی را جذاب می‌داند و گاه‌گاهی کتاب‌های تاریخی می‌خواند اما به گفته خودش: «معمولا فرصت اینکه بخوام کتاب خاصی در این زمینه‌ها بخونم ندارم و اغلب، کارم به مطالعه و سرچ موضوعات در اینترنت و خوندن مقالات مختلف ختم میشه.»